Tomesen en de Wijnbergse Tol

De bron van dit verhaal over tolgaarder Willem Tomesen en zijn kinderen is: Wortels in de achterhoek, rubriek over boerder- en familienamen door Henk Harmsen en radio Gelderland omde middagpot in 1997.

Doortje Dellemann en haar vriendin Doortje Derksen. Ze woonden tegenover elkaar, in Braamt, de moeders heette allebei Zweers en de een uit Stokkum en de ander uit Wehl, heel in de verte zijn ze nog familie van elkaar. Doortje Derksen geboren 17-10-1922 te Wehl, overleden 30-01-1995 te Arnhem, was gehuwd met Theodor Derksen. Het huis waar Doortje en Wim jarenlang woonde was op de Heggenseweg 32 Ulft. Nu woont Doortje in een appartement in Sydeheim, Benedendorpsstraat 57 Zeddam en als je daar binnenkomt is meteen te zien wat de hobby's van Doortje zijn, ze heeft er meerdere; borduren en schilderen, het is mooi om naar de kunstwerken te kijken, ook zwemmen is haar liefhebberij. Wim werkte 40 jaar bij de Dru (Diepenbrock en Reigers Ulft), zijn beroep was machinebankwerker, hij deed de aankoop van machines, als er een machine gekocht moest worden ging hij kijken in de fabriek in Duitsland of Engeland hoe het werkte en hoe het in elkaar zat, daarna als de machine werd geleverd kwam iemand van de fabriek naar de Dru fabriek om samen met Wim de machine te installeren. Als hobby deed hij aan fotografie, dat is ook duidelijk te zien aan de vele prachtige foto's die bij Doortje te zien zijn, samen trokken zij erop uit door de mooie Achterhoek en omgeving. Wim is geboren en getogen in Wijnbergen in het Tolhuis.

In 1860 kwam in Wijnbergen een Tolhuis. Tolhuizen werden overal in den lande opgericht om de kosten van aanleg en regelmatig onderhoud op de passanten te verhalen. Dit onderhoud hield o.a. in het telkens verleggen van zware houtblokken, hetgeen spoorvorming moest voorkomen. Henk Harmsen, correspondent van de Gelderlander, tekende in samenspraak met Wim Tomesen (toen 74 jaar) een aantal saillante gegevens op van het oude buurtschapje De Tol in Wijnbergen. Een markant stukje Achterhoek: een oude school met inpandige meesterswoning en voormalige bakkerij, schoenmakerij en coƶperatie, een boerderij en een voormalig tolhuisje. De eerste tolgaarder was ene Jansen. Zijn buurman Willem Tomesen (1861 - 1922, trouwde in 1889 met Johanna Martina Tap uit Gaanderen) werd na het overlijden van Jansen in 1905 benoemd tot tolgaarder. Hij droeg een grote baard en kreeg als bijnaam "Zacharias". Hij komt van oorsprong uit Beek waar in 1800 zijn opa, landbouwer Willem Thomassen, trouwde met Marie Gerritsen.

Het Tolhuis dat in 1861 werd gebouwd, is al gesloopt.

Na Willem nam zoon Jan (1892 - 1992) het over. De honderdjarige wist zich in 1992 nog de tarieven te herinneren, die op een groot bord aan de muur te lezen waren. Deze bedragen waren kennelijk gebaseerd op de verwachte schade die aan de weg werd aangericht: 8 cent per paard en wagen met smalle velgen, met vier wielen 6 cent. Een auto met 2 personen 25 cent, met meerdere inzittenden: 50 cent. Boeren probeerden vaak de tol te omzeilen via een zandweg, die bij Berend Verheij uitkwam. Het tolhuis was ook nog tramhalte met verkoop van tramkaartjes en officieel telegraaf-telefoonkantoor. Vaak moesten de Tomesen 's nachts het bed uit om telegrammen of telefonisch nieuws over te brengen, vooral voor de Doetinchemse veemarkt. De Wijnbergse Tol was de laatste in Bergh. Overal werden de lastige tollen opgeheven vanwege de komst van de wegenbelasting. Op oudejaarsavond 1930 werd de tolboom bij Tomesen verwijderd. Na de opheffing nam Bergh de weg over. Het gezin Tomesen verhuisde naar Braamt, waar later door de volgende generatie de parketfabriek werd opgericht.

Terug naar de genealogie