Boerderij 't Vossegat

Boerderij 't Vossegat is gelegen aan de Langeboomsestraat 20 in Wijnbergen dicht bij Vethuizen.

De vroegste bewoners

Rond 1800 was de grond van 't Vossegat onderdeel van het landgoed de Kemnade en werd het gepacht door Derk Bunk, een dagloner die de boerderij bewoonde met zijn vrouw Geertruida Bisseling, twee dochters Wilhelmina en Dorothea en jongste zoon Gerard. Hij kocht de erfpacht in 1806 van de nabestaanden van de echtelieden Ludolf Frederik Hendrik van Heeckeren Van Waliën (de zoon van de Burgemeester van Zutphen en Doesburg, overleden 01-01-1798 te Zutphen) en Coenradina Anna van Haersolte (overleden 16-05-1805 te Zutphen), toen zij het kasteel en landgoed de Kemnade in dat jaar te koop aanboden. In deze akte werd voor het eerst melding gemaakt van de naam 'het Vossegat'. Er werd ook vermeld dat de boerderij toen al grensde aan het erf van boerderij de Wals, waar de familie Winters destijds al ruim een eeuw boerde. Het stuk land dat Derk toen bezat besloeg in totaal 1587 Rijnlandse roeden, oftewel 2,25 hectaren. Daarvan bestond ruim de helft uit akkerland, ongeveer één vijfde uit weiland en de rest uit elzenbos.

De verkoopakte van 't Vossegat uit 1806. Te vinden in het Gelders Archief.

Derk Bunk is zelf afkomstig uit Groot-Azewijn, waar hij als knecht voor Harmen Straatman werkte op boerderij Het Vogelzangsgoed. Zijn vrouw Geertruida Bisseling was afkomstig uit Wijnbergen en mogelijk een dochter van Henrik Bisseling (* 1715 - ✝ 09-11-1790 te Zeddam). Een aanwijzing hiervoor is dat zij op 14-08-1793 een zoon genaamd Henricus kreeg, die dan naar zijn grootvader is vernoemd. En in 1771 werd in de Maancedullen ene Hend Bisseling genoemd als pachter van een stukje land in Wijnbergen. In de vermelding die daar direct na komt wordt Willem Winters vernoemd als pachter van een stuk land, die op dat moment bewoner was van boerderij De Wals, dat grenst aan boerderij 't Vossegat. Degene deze Maancedullen opstelde, legde namelijk altijd een route af, waarna de huizen of stukken grond in dezelfde volgorde vermeld werden. Dit kan een aanwijzing zijn dat Henrik Bisseling in de tweede helft van de 18de eeuw pachter was van 't Vossegat, en dat zijn schoonzoon Derk Bunk het stukje land later overgenomen heeft.

Nadat Derk's vrouw in 1809 overleed hertrouwt hij met Mechteld Gibbing. In 1813 werd uit dit huwelijk Jan Bunk geboren. In hetzelfde jaar werd zijn toen 20-jarige zoon Hendrik ingelijfd in de Grande Armée van Napoleon. Maar na diens vertrek naar Duitsland werd nooit meer iets van hem vernomen, aangenomen wordt dat hij zijn diensttijd niet heeft overleefd. In 1829 overleed ook de dan nog maar 16 jaar oude Jan Bunk, waardoor de inmiddels 77-jarige Derk Bunk nog steeds geen opvolger had op 't Vossegat.

De eerste Tomassen arriveert

In 1829 kwam de toen 17-jarige Jan Tomassen, het vijfde kind van de dagloners Willem Tomassen en Marie Gerritsen uit Loerbeek, op boerderij 't Vossegat wonen en werken als knecht. En daar bleef het niet bij, want zo'n 5 jaar later, op 18 oktober 1834, trouwde Jan de 42-jarige dochter van Derk; Dorothea. In hetzelfde jaar nog overleed Derk Bunk op de leeftijd van 82 jaar en kwam het boerenbedrijf volledig in handen van Jan en Dorothea. Op dat moment stelde de boerderij nog niet zoveel voor, het was een daglonerswoning met lemen wanden met waarschijnlijk slechts één of twee ruimtes. Meestal leefde het gezin in zo'n woning in dezelfde ruimte als het vee, dat werd opgestald in de potstal.

In 1838 kocht Jan een stuk land over van de Graaf van Bergh. Dit stuk van 2,31 hectaren was genaamd 'de Uiterweide' en grensde aan de wetering ten zuiden van het Waalse water. Zo breidde Jan in de loop van de 19de eeuw het boerenbedrijf uit, waardoor hij zich rond 1850 landbouwer mocht noemen in plaats van dagloner. Hij hoefde dus niet meer bij te verdienen door werkzaamheden te verrichten voor andere boeren.

Het huwelijk tussen Jan en Dorothea bleef kinderloos. Wel kwamen er regelmatig knechten en dienstmeisjes op de boerderij wonen en werken om het echtpaar te ondersteunen. Zo kwam in maart 1860 het buurmeisje Theodora Heinst op 't Vossegat wonen en werken als dienstmeid. Zij is daar nooit meer vertrokken, want ruim een jaar later op 24 april 1861 overleed Dorothea Bunk op 69-jarige leeftijd. En zo'n 2 maanden daarna trouwde de nog altijd kinderloze, inmiddels 49-jarige weduwnaar Jan Tomassen met Theodora Heinst. Jan was in 1839 al door Dorothea Bunk in haar testament benoemd tot enige erfgenaam, zodat Jan het boerenbedrijf na haar overlijden mocht behouden.

Boerderij 't Vossegat, door Theo Tomassen

Jan en Theodora kregen acht kinderen, waarvan twee doodgeborenen en één die als baby stierf aan de mazelen. De kinderen die wel de volwassen leeftijd bereikten waren op volgorde van geboorte:
- Maria in 1863, die huwde de buurjongen Jan te Boekhorst, van boerderij de Lender aan de Langeboomsestraat 18, waar hun nakomelingen nu nog steeds wonen;
- Willem in 1867, die later de boerderij zou overnemen;
- Aleida in 1869, die trouwde met Jan Jansen uit Klein-Azewijn, waarna zij zich vestigden in Zeddam;
- Bernard in 1873, die naar Duitsland vertrok en met Auguste Kowalewski een gezin stichtte in de plaats Schalke, hij keerde in 1902 terug naar Nederland om in Stokkum te gaan wonen;
- En tenslotte Willemina in 1876, zij had een verstandelijke beperking, waardoor zij nooit zelfstandig woonde. In het begin woonde zij een paar jaar in bij haar zus Maria, om vervolgens naar Sassenheim (Z.H.) te vertrekken.
Jan heeft daar niet heel veel van mogen meemaken, want hij werd op latere leeftijd blind en stierf vrij onverwachts in de nacht van 25 november 1884 op de leeftijd van 72 jaar. Zo kwam de verantwoordelijkheid voor het boerenbedrijf op de schouders van moeder Theodora en oudste zoon Willem terecht, die op het moment van zijn vaders dood nog maar 17 jaar was en in 1886 ook nog de pech had om ingeloot te worden en dus aan zijn dienstplicht moest voldoen. Daardoor moest hij regelmatig in militaire kazernes in Nijmegen en Arnhem verblijven.

Drie van de kinderen van Jan Tomassen en Theodora Heinst, v.l.n.r: Maria, Willem en Bernard Tomassen

In het voorjaar van 1898 overleed de weduwe Theodora Heinst op 65-jarige leeftijd door een ontsteking aan haar hart, en het jaar erop huwde Willem Tomassen dorpsgenote Wilhelmina van Dillen. Zij kwam van boerderij De Nevel, aan de Doetinchemseweg 52 in Wijnbergen. Het echtpaar kreeg 9 kinderen. De oudste, Lieneke, overleed al op 6-jarige leeftijd. Daarna volgden Jan, Dora, Theo, Bernard, Marie, Hein, Alei en Gert. Vader Willem werd in 1919 getroffen door de Spaanse griep, en kreeg de zomer daarop een dubbele longontsteking. Die werd hem fataal, waardoor hij al op 53-jarige leeftijd overleed. 18-jarige zoon Jan werd toen de jonge boer, en steun en toeverlaat van moeder Willemien.

Familie Tomassen in ca. 1928
Gezin Tomassen in ca. 1928 op boerderij 't Vossegat

In 1932 werd boerderij 't Vossegat gerestaureerd en uitgebreid met een extra slaapkamer. Dit werd uitgevoerd door timmerman W.J. Tempel uit Braamt. In september 1934 trouwde Jan Tomassen met Marietje Preijer uit Voorst. Zij kregen 6 kinderen, waaronder oudste zoon Wim, die later de boerderij overnam.

De bewoners van 't Vossegat begin jaren 1940, v.l.n.r: Jan Tomassen, Marietje Preijer en Willemien van Dillen

Familie Tomassen bij 't Vossegat in ca. 1958
Familie Tomassen in 1958 op 't Vossegat, ter gelegenheid van het zilveren professiefeest van Zuster Agnetina. Klik op de foto en beweeg met de cursor over de personen om de namen te zien.
In 1968 is er begonnen met de bouw van een nieuw woonhuis naast de oude boerderij, waarna de familie Tomassen in het nieuwe woonhuis ging wonen en de oude boerderij nog als schuur diende. Op 11 september 1986 is de oude boerderij afgebrand. In 2002 is het landbouwbedrijf verkocht aan een nieuwe eigenaar.

Landbouwer Wim Tomassen met twee van zijn kinderen in ca. 1978

In de afgelopen twee eeuwen is het adres van 't Vossegat meerdere malen aangepast. Tot ongeveer 1850 was het adres Wijnbergen nr. 123, daarna werd het Wijnbergen nr. 12 en rond 1900 veranderde het in Wijnbergen nr. 6. Uiteindelijk werd dit het adres Langeboomsestraat 20.

Dit verhaal heb ik in aangepaste vorm ook gepubliceerd op berghapedia.nl

Terug naar de genealogie